ठाणे शहराच्या वाहतूक व्यवस्थेला नवी दिशा देण्याच्या उद्देशाने प्रस्तावित केलेला भुयारी मेट्रो प्रकल्प महत्त्वाकांक्षी असला, तरी त्याच्या अंमलबजावणीतील आव्हाने अत्यंत गंभीर स्वरूपाची आहेत. विशेषतः ठाणे रेल्वे स्थानकाजवळ उभारले जाणारे भूमिगत मेट्रो स्टेशन हे भविष्यातील इंटरचेंज म्हणून उपयुक्त ठरेल, पण त्यासाठी शहराला मोठी किंमत मोजावी लागणार आहे, हे स्पष्ट दिसते.
या प्रकल्पात सुमारे ५००० चौरस मीटर क्षेत्रात ‘कट अँड कव्हर’ पद्धतीने तब्बल २० मीटर खोल खड्डा खणून स्थानक उभारले जाणार आहे. म्हणजेच प्रत्यक्षात सहा मजली इमारतीइतक्या खोलीचा प्रचंड उत्खननाचा भाग तयार होणार. या प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणात यंत्रसामग्री, अवजड वाहने आणि सतत सुरू राहणारी बांधकाम हालचाल आवश्यक असेल. परिणामी, आधीच गर्दीने भरलेल्या ठाणे स्थानक परिसरातील वाहतूक व्यवस्थेवर प्रचंड ताण येणार आहे.
या बांधकामाचा सर्वाधिक परिणाम स्टेशन रोड, सॅटिसकडे जाणारा मार्ग, तसेच पादचारी आणि रिक्षा वाहतुकीवर होणार आहे. सध्याचे बस स्थानक, बससाठी असलेला चढाव, आणि सॅटिस परिसरातील महत्त्वाचे रस्ते बाधित होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ठाणे शहर परिवहन तसेच राज्य परिवहन मंडळाच्या बससेवेवर थेट परिणाम होईल. काही काळासाठी नव्हे, तर दीर्घकाळासाठी या सेवा विस्कळीत होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
याशिवाय, या परिसरातील अनेक खाजगी आणि सार्वजनिक मालमत्ता या प्रकल्पाच्या कक्षेत येतात. दुकाने, कार्यालये, निवासी इमारती, रेल्वे आरक्षण केंद्र, पोस्ट ऑफिस यांसारख्या सुविधा बाधित होण्याची शक्यता आहे. इतकेच नव्हे, तर सॅटिसच्या संरचनेवरही परिणाम होण्याचे संकेत मिळत आहेत. मात्र, या सर्वांबाबत अधिकृत आणि सविस्तर माहिती अद्याप सार्वजनिक करण्यात आलेली नाही, ही चिंतेची बाब आहे.
भुयारी बोगदे खोदताना आसपासच्या इमारतींच्या पायाभूत रचनेवर परिणाम होऊ शकतो. तसेच, पावसाळ्यात किंवा भूजलस्तरामुळे खड्ड्यात पाणी साचण्याची समस्या उद्भवू शकते. यासाठी मोठ्या प्रमाणात पंपिंग आणि जलनियोजन आवश्यक असेल. या सगळ्या प्रक्रियेत पर्यावरणीय आणि स्थानिक नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम होणार, हे निश्चित.
दररोज लाखो प्रवासी वापरत असलेल्या ठाणे स्थानक परिसरात अशी मोठी कामे सुरू असताना प्रवाशांना, पादचाऱ्यांना आणि स्थानिक व्यावसायिकांना प्रचंड अडचणींचा सामना करावा लागणार आहे. पर्यायी व्यवस्था, स्पष्ट नियोजन आणि वेळेवर माहिती न दिल्यास नागरिकांचा रोष वाढू शकतो.
एकंदरीत, भुयारी मेट्रो प्रकल्प हा भविष्यासाठी आवश्यक असला, तरी त्याची अंमलबजावणी पारदर्शक, नियोजित आणि नागरिकांच्या सहभागाने होणे गरजेचे आहे. अन्यथा, विकासाच्या नावाखाली नागरिकांवर अन्याय होण्याचा धोका नाकारता येणार नाही.
: मनीष चंद्रशेखर वाघ