महाराष्ट्राच्या गोंधळलेल्या राजकारणात अजित पवार हे असे व्यक्तिमत्त्व आहे, जे एकाच वेळी सत्ताधारीही असते आणि बंडखोरही. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांचे पुतणे म्हणून राजकारणात प्रवेश केलेल्या अजित पवारांनी गेल्या काही वर्षांत एक विलक्षण राजकीय युक्ती आत्मसात केली आहे. पक्ष फोडून भाजपच्या नेतृत्वाखालील महायुती सरकारमध्ये सहभागी होणे आणि तरीही ‘पवारवादी’ राजकारणाच्या भावनिक केंद्राशी नाळ कायम ठेवणे, ही त्यांची खास शैली बनली आहे.
हीच शैली आता पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड महापालिका निवडणुकांच्या निमित्ताने कसोटीला लागली आहे. ही दोन शहरे अजित पवारांची राजकीय प्रयोगशाळा मानली जातात. कागदावर समीकरण सोपे वाटते. भाजप, शिंदे शिवसेना आणि अजित पवार गट सत्तेत एकत्र आहेत. पण स्थानिक राजकारणात चित्र पूर्णपणे उलटे आहे. पुण्यात अजित पवारांनी त्यांच्या दुरावलेल्या काकांच्या राष्ट्रवादी गटाशी स्थानिक पातळीवर समजूतदारपणा निर्माण केला आहे. या खेळीने भाजप अस्वस्थ झाला आहे, काँग्रेस संतप्त झाली आहे आणि ‘दुटप्पीपणा’ हा आरोप पुन्हा एकदा पवारांच्या भोवती फिरू लागला आहे.
सुरुवातीला भाजपकडून एक प्रकारची शांतता दिसून आली. अमित शहांनी अजित पवारांना मोकळीक दिल्याच्या चर्चा रंगल्या. काहींनी तर पवार काका-पुतण्याच्या पुनर्मिलनाची अटकळ बांधली. मात्र भाजपचे ज्येष्ठ नेते चंद्रकांत पाटील यांनी या शांततेचा भंग केला. त्यांनी उपस्थित केलेले प्रश्न केवळ राजकीय नव्हते, तर भाजपच्या अस्वस्थतेचे प्रतिबिंब होते. आज एकत्र, उद्या वेगळे आणि पुन्हा सत्तेत एकत्र अशी ही चाल किती काळ चालणार?
दरम्यान, अजित पवारांनी भाजपवर थेट भ्रष्टाचाराचे आरोप करत आक्रमक भूमिका घेतली. ‘स्थानिक निवडणुकांत स्वतंत्र लढा, पण सार्वजनिक आरोप नाही’ असा एक अलिखित करार महायुतीत होता. त्याला त्यांनी तडा दिला. भाजपसाठी ही स्थिती धोकादायक ठरू शकत होती, कारण आरोपांना उत्तर न दिल्यास मतदारांचा विश्वास ढळू शकतो.
काँग्रेसने या संपूर्ण नाट्याला “फिक्स्ड मॅच” असे लेबल लावले आहे. त्यांच्या मते, अजित पवार भाजपविरोधी मते खेचून घेतील आणि निकालानंतर पुन्हा सत्तेत सामील होतील. ही टीका नक्कीच कडू असेल. पण एकाच वेळी दोन भूमिका निभावण्याची अजित पवारांची विलक्षण क्षमता हे राजकारणातील एक मूलभूत सत्य उघड करते.
पुण्यातील मतदारांसाठी ही संदिग्धता केवळ राजकीय नाटक नाही. अजित पवारांनी विकासकामे करणारा प्रभावी नेता अशी प्रतिमा वर्षानुवर्षे जोपासली आहे. भाजपवर हल्ला करून ते शहरी मतदारांमधील असंतोषाला वाट करून देतात, तर सत्तेतील स्थानामुळे उद्योगजगताला आश्वस्त ठेवतात.
मात्र धोका स्पष्ट आहे. इतक्या कुशल दुहेरी खेळानंतर शेवटी एका बाजूची निवड अपरिहार्य ठरते. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडचे निकाल अजित पवारांच्या राजकारणाचा विजय सिद्ध करतील की मर्यादा दाखवून देतील, हे लवकरच स्पष्ट होईल. पण एक गोष्ट नक्की, महाराष्ट्राच्या राजकारणात अजित पवार हा अध्याय संपणारा नाही.
: मनीष चंद्रशेखर वाघ
