आजच्या माहितीच्या महापुरात समाजाला काय महत्त्वाचे आहे आणि काय नाही, याचे भान माध्यमांना राहिले आहे का, हा प्रश्न वारंवार पडतो. अलीकडेच सोशल मीडियावर एक तुलना मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आली. एकीकडे क्रिकेट महानायक सचिन तेंडुलकर यांची कन्या सारा तेंडुलकर हिच्या वैयक्तिक आयुष्याबद्दलची उत्सुकता आणि दुसरीकडे जगातील आघाडीच्या संशोधकांमध्ये स्थान मिळवणाऱ्या भारतीय वैज्ञानिक डॉ. संध्या शेणॉय यांच्या कामाबद्दलची शांतता. ही तुलना केवळ दोन व्यक्तींची नाही; ती आपल्या समाजाच्या प्राधान्यक्रमांवर बोट ठेवणारी आहे.
वैज्ञानिक क्षेत्रात मोठे योगदान देणाऱ्या डॉ. संध्या शेणॉय यांचे नाव जगातील सर्वोच्च वैज्ञानिकांच्या यादीत सलग तीन वर्षे समाविष्ट झाले आहे. ही यादी प्रसिद्ध जागतिक संस्था स्टॅनफर्ड विद्यापीठाच्या संशोधनावर आधारित आहे. जगभरातील हजारो संशोधकांच्या संशोधनपत्रांचा प्रभाव, संदर्भ आणि शैक्षणिक योगदान यांच्या आधारे ही निवड केली जाते. अशा प्रतिष्ठित यादीत स्थान मिळवणे ही अत्यंत मोठी कामगिरी मानली जाते.
परंतु प्रश्न असा आहे की अशा यशाकडे आपली माध्यमे किती गांभीर्याने पाहतात? सेलिब्रिटी संस्कृतीच्या झगमगाटात समाजाच्या खऱ्या आदर्शांना आपण विसरत चाललो आहोत का? आज अनेक टीव्ही चॅनेल्स, वेब पोर्टल्स आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर सेलिब्रिटींच्या वैयक्तिक आयुष्याविषयीच्या बातम्यांना अधिक महत्त्व दिले जाते. कोण कुठे गेले, कोणी काय परिधान केले, कोणाच्या आयुष्यात कोण आले, असल्या गोष्टी तासन्तास चर्चिल्या जातात.
याउलट, प्रयोगशाळांमध्ये, संशोधन संस्थांमध्ये किंवा विद्यापीठांमध्ये काम करणाऱ्या वैज्ञानिकांचे योगदान समाजापर्यंत फारसे पोहोचत नाही. त्यांची कामगिरी, त्यांच्या संशोधनाचा समाजावर होणारा परिणाम, किंवा विज्ञान क्षेत्रातील त्यांचे योगदान याबद्दल फार कमी चर्चा होते. ही परिस्थिती चिंताजनक आहे.
डॉ. संध्या शेणॉय यांसारख्या वैज्ञानिकांनी अनेक वर्षांच्या मेहनतीने आणि सातत्यपूर्ण संशोधनाने जगभरात आपली छाप निर्माण केली आहे. विज्ञानाच्या क्षेत्रात प्रगती करणे म्हणजे केवळ वैयक्तिक यश नव्हे; ते देशाच्या बौद्धिक सामर्थ्याचे प्रतीक असते. अशा व्यक्ती समाजासाठी प्रेरणास्थान ठरू शकतात; विशेषतः विद्यार्थ्यांसाठी आणि संशोधनात करिअर करू इच्छिणाऱ्या तरुणांसाठी!
माध्यमांची जबाबदारी केवळ मनोरंजन देण्याची नाही, तर समाजाला योग्य दिशेने प्रेरित करण्याचीही आहे. जर माध्यमांनी वैज्ञानिक, शिक्षक, संशोधक, डॉक्टर आणि समाजासाठी काम करणाऱ्या व्यक्तींच्या कथा अधिक प्रभावीपणे मांडल्या, तर तरुणांच्या आकांक्षांमध्येही सकारात्मक बदल दिसू शकतो.
आज गरज आहे ती समाजाच्या नायकांना नव्याने ओळखण्याची. क्रिकेट, चित्रपट किंवा ग्लॅमर हे जीवनाचा एक भाग असू शकतात; पण राष्ट्राची खरी प्रगती ज्ञान, संशोधन आणि नवोन्मेष यातून होते.
डॉ. संध्या शेणॉय यांची कथा आपल्याला याच गोष्टीची आठवण करून देते की खरे नायक अनेकदा प्रकाशझोतात नसतात. पण त्यांच्या कामामुळे जग पुढे जात असते. म्हणूनच, समाज आणि माध्यमांनी आता एक महत्त्वाचा निर्णय घ्यायला हवा: आपण क्षणिक लोकप्रियतेला महत्त्व देणार आहोत की दीर्घकालीन ज्ञान आणि संशोधनाला?
कारण राष्ट्राचे भविष्य हे ग्लॅमरमध्ये नव्हे, तर प्रयोगशाळांमध्ये घडत असते.