ठाण्यातील गावदेवी मंदिर परिसरात लागलेली भीषण आग ही केवळ एक दुर्घटना नाही, तर संपूर्ण व्यवस्थेच्या निष्काळजीपणावर उमटलेला काळा डाग आहे. काही क्षणांत दुकाने भस्मसात झाली, संसार उद्ध्वस्त झाले, दोन निष्पाप जीव गमावले गेले आणि पुन्हा एकदा तोच प्रश्न समोर आला, प्रशासन नेमके जागे कधी होते? एखादी दुर्घटना घडल्यानंतर? जीव गेल्यानंतर? की जनक्षोभ उसळल्यानंतर?
२८ लाख लोकसंख्या असलेल्या ठाण्यासारख्या वेगाने वाढणाऱ्या शहराची अग्नीसुरक्षा व्यवस्था केवळ १७४ कर्मचाऱ्यांवर उभी आहे, ही समोर आलेली वस्तुस्थिती धक्कादायक आहे. एवढ्या मोठ्या शहरासाठी ही संख्या अपुरीच नव्हे तर धोकादायक आहे. उंच उंच इमारती, वाढती लोकसंख्या, अरुंद रस्ते, अनधिकृत बांधकामे आणि औद्योगिक पट्टे या सर्वांच्या पार्श्वभूमीवर अग्निशमन यंत्रणा अधिक सक्षम असायला हवी होती. पण प्रत्यक्षात तीच व्यवस्था श्वास गुदमरल्यासारखी झगडताना दिसते.
प्रश्न केवळ मनुष्यबळाचा नाही. अनेक ठिकाणी अग्निशमन उपकरणे कालबाह्य आहेत, पाण्याचा दाब अपुरा आहे, काही इमारतींमध्ये अग्निसुरक्षा यंत्रणा कागदोपत्रीच अस्तित्वात आहे. नियम आहेत, पण अंमलबजावणी कुठे आहे? तपासण्या होतात, पण त्यात पारदर्शकता किती? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ज्यांनी नियम मोडले, त्यांच्यावर कारवाई किती कठोर होते?
दरवेळी दुर्घटनेनंतर चौकशी समित्या बसतात, आश्वासने दिली जातात, मृतांच्या कुटुंबियांना मदतीची घोषणा होते. पण काही दिवसांनी सर्व काही पुन्हा पूर्ववत होते. जणू शहराने दुर्घटनांशी जगायचे स्वीकारले आहे. हीच सर्वात मोठी शोकांतिका आहे.
ठाणे हे केवळ काँक्रीटचे शहर नाही; येथे लाखो कुटुंबांचे स्वप्न राहते. त्या स्वप्नांच्या सुरक्षेची जबाबदारी प्रशासनावर आहे. जर अग्निशमन दलाकडे पुरेसे मनुष्यबळ, आधुनिक साधने आणि सक्षम नियोजन नसेल, तर प्रत्येक उंच इमारत ही संभाव्य संकटाची घंटा ठरू शकते.
आपल्या शहरांची वाढ नियोजनाशिवाय होत आहे, आणि सुरक्षेला दुय्यम स्थान दिले जात आहे हे कटू सत्य गावदेवी अग्निकांडाने समोर आणले आहे . विकासाच्या जाहिराती झगमगतात, पण सुरक्षेची पायाभूत व्यवस्था मात्र अंधारात उभी आहे.
आज गरज आहे ती कठोर निर्णयांची. अग्निशमन दलात मोठ्या प्रमाणावर भरती, आधुनिक उपकरणांची खरेदी, प्रत्येक इमारतीची नियमित सुरक्षा तपासणी आणि नियम मोडणाऱ्यांवर कठोर कारवाई हे आता अत्यावश्यक झाले आहे. कारण प्रत्येक वेळी राखेतून तोच प्रश्न उठतो, बळी गेल्यावरच प्रशासन का जागे होते?
: मनीष चंद्रशेखर वाघ