राज्याच्या प्रशासकीय यंत्रणेवर पुन्हा एकदा भ्रष्टाचाराचे काळेकुट्ट सावट दाटून आले आहे. सिडकोमधील भूमी व भूमापन अधिकारी म्हणून कार्यरत असलेल्या अप्पर जिल्हाधिकाऱ्याला लाच स्वीकारताना रंगेहाथ पकडले जाणे ही केवळ एक गुन्हेगारी घटना नाही, तर संपूर्ण प्रशासनाच्या नैतिक अधःपतनाचे गंभीर प्रतीक आहे. सामान्य नागरिकांच्या हक्काच्या कामासाठी सरकारी दालनांत अजूनही पैशांचा दरवाजा उघडावा लागतो, ही वस्तुस्थिती लोकशाही व्यवस्थेसाठी लज्जास्पद ठरते.
सरकारी यंत्रणा ही नागरिकांच्या सेवेसाठी उभी करण्यात आलेली असते. मात्र अनेक ठिकाणी ही सेवा आता व्यवहारात रूपांतरित झाली आहे. एखाद्या फाईलला गती देण्यासाठी, नकाशाला मंजुरी मिळवण्यासाठी किंवा हक्काचे काम वेळेत पूर्ण व्हावे यासाठी लाचेची अपेक्षा ठेवली जाते. त्यामुळे नागरिकांचा प्रशासनावरील विश्वास ढासळतो. कायद्याचे पालन करणाऱ्यांनाच त्रास सहन करावा लागतो आणि भ्रष्ट मार्ग स्वीकारणाऱ्यांचे काम सहज होत असल्याची भावना समाजात वाढीस लागते.
विशेष चिंतेची बाब म्हणजे कनिष्ठ कर्मचाऱ्यांपुरता मर्यादित राहिलेला भ्रष्टाचार आता वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या स्तरापर्यंत पोहोचल्याचे दिसत आहे. उच्च पदावरील अधिकारीच जर सत्तेचा गैरवापर करू लागले, तर पारदर्शक आणि उत्तरदायी कारभाराची अपेक्षा सामान्य नागरिकांनी कोणाकडून करायची, हा प्रश्न निर्माण होतो. प्रशासनातील प्रत्येक स्तरावर प्रामाणिकपणा आणि जबाबदारीची जाणीव कमी होत चालल्याचे हे संकेत आहेत.
लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने केलेली कारवाई निश्चितच स्वागतार्ह आहे. अशा धडक मोहिमांमुळे भ्रष्ट प्रवृत्तीला काही प्रमाणात आळा बसू शकतो. मात्र केवळ कारवाई करून प्रश्न संपत नाही. भ्रष्टाचाराची मुळे उपटण्यासाठी शासनाने कठोर अंतर्गत नियंत्रण व्यवस्था उभी करणे आवश्यक आहे. सरकारी व्यवहार अधिकाधिक पारदर्शक आणि संगणकीकृत करण्याबरोबरच दोषींना तातडीने आणि कठोर शिक्षा होणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
भ्रष्टाचार हा केवळ आर्थिक गुन्हा नसतो; तो समाजाच्या नैतिक पायाभरणीवर होणारा आघात असतो. त्यामुळे नागरिकांनीही अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे आणि लाचखोरीला नकार देणे ही काळाची गरज आहे. प्रशासन शुद्ध आणि विश्वासार्ह ठेवण्यासाठी शासन, अधिकारी आणि समाज या तिन्ही घटकांनी एकत्रितपणे जबाबदारी स्वीकारणे आवश्यक आहे.
राजू शिंदे हे “आपला महाराष्ट्र डिजिटल” चे लेखक व प्रतिनिधी असून समाजजागृती, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय), डिजिटल जागरूकता आणि सकारात्मक सामाजिक बदल या विषयांवर सातत्याने लेखन करतात. त्यांच्या लेखनातून आधुनिक तंत्रज्ञान आणि समाजहित यांचा समतोल साधत सर्वसामान्यांपर्यंत उपयुक्त माहिती पोहोचवली जाते.