विशेष प्रतिनिधी :
मुंबईत गेल्या दोन महिन्यांत हत्येच्या २० घटनांची नोंद झाल्याने शहरातील कायदा-सुव्यवस्थेबाबत नव्याने चिंता व्यक्त होत आहे. विशेष म्हणजे या प्रकरणांतील बहुतांश आरोपी हे पीडितांच्या ओळखीचे मित्र, नातेवाईक किंवा परिचित असल्याचे पोलिस तपासातून स्पष्ट झाले आहे. पोलिसांनी जवळपास सर्वच घटनांचा छडा लावून आरोपींना अटक केली असली, तरी अशा प्रकारच्या अविचारी आणि अचानक घडणाऱ्या गुन्ह्यांमध्ये वाढ होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे.
सायन, मानखुर्द, मालाड, धारावी, विले पार्ले, भांडुप, गोवंडी, जुहू आणि प्रभादेवी या भागांतील विविध घटनांनी या चिंतेत भर घातली आहे. सायनमध्ये कौटुंबिक वादातून एका व्यक्तीने पत्नीची हत्या केल्याचा आरोप आहे, तर मानखुर्दमध्ये सिगारेटचे पैसे देण्यास नकार दिल्याने एका तरुण विक्रेत्याचा त्याच्या मित्राने खून केल्याची घटना घडली. मालाडमध्ये रोड रेजमधून चाकू हल्ल्यात एका मोटारसायकलस्वाराचा मृत्यू झाला, तर धारावीमध्ये किरकोळ कारणावरून तीन अल्पवयीन मुलांनी एका ५० वर्षीय व्यक्तीची हत्या केल्याचा आरोप आहे.
विले पार्लेमध्ये बहिणीला छळ करणाऱ्या पतीपासून वाचवताना एका तरुणाचा जीव गेला, भांडुपमध्ये मित्रांनीच १४ वर्षीय मुलाची हत्या केल्याची घटना उघड झाली, तर गोवंडीमध्ये संशयातून एका महिलेने एका लहान मुलीवर गोळी झाडल्याचे समोर आले आहे. जुहूमध्ये विवाहबाह्य संबंधांच्या संशयातून एका व्यक्तीची हत्या करून त्याचे शरीर तुकडे करण्यात आले, तर प्रभादेवीमध्ये सहकाऱ्यांतील वादातून एका कामगाराचा खून झाला. या सर्व घटनांमधून क्षुल्लक कारणांवरून किंवा तीव्र भावनिक उद्रेकातून घडणाऱ्या गुन्ह्यांचे प्रमाण वाढत असल्याचे स्पष्ट होते.
पोलिसांच्या आकडेवारीनुसार, या वर्षाच्या पहिल्या दोन महिन्यांत नोंदवलेल्या सर्व २० प्रकरणांचा तपास पूर्ण झाला आहे. मागील काही वर्षांच्या तुलनेतही हत्या प्रकरणांचा आकडा चिंताजनकच राहिला आहे. २०२५ मध्ये मुंबईत १२६ हत्या नोंदवण्यात आल्या होत्या, त्यापैकी १२३ प्रकरणे उघडकीस आली होती. २०२४ मध्ये १०७ आणि २०२३ मध्ये १२३ हत्यांची नोंद झाली होती. हत्येच्या प्रयत्नांची प्रकरणे तर याहून अधिक असून, दरवर्षी ३०० चा आकडा ओलांडत असल्याचे दिसते. तपास यंत्रणा सक्षम असूनही, असे गुन्हे अचानक घडत असल्याने त्यांना आळा घालणे कठीण ठरत आहे.
कायदे तज्ज्ञांच्या अशा घटनांकडे एकाच दृष्टिकोनातून पाहता येत नाही. काही गुन्हे हे क्षणिक रागाच्या भरात घडतात, तर काही दीर्घकाळ चाललेल्या मानसिक किंवा भावनिक त्रासाच्या पार्श्वभूमीवर टोकाला पोहोचतात. ‘गंभीर आणि आकस्मिक चिथावणी’ या कायदेशीर संकल्पनेतही आता केवळ तात्काळ कारण न पाहता आरोपी आणि पीडित यांच्यातील पूर्वीचे संबंध, सततचा छळ आणि मानसिक ताण यांचाही विचार केला जात असल्याचे सांगितले जाते.
विशेषतः झोपडपट्ट्या आणि वंचित वस्त्यांमध्ये अशा घटनांचे प्रमाण अधिक असल्याचे पोलिसांचे निरीक्षण आहे. गर्दी, मर्यादित संसाधने आणि दैनंदिन तणावामुळे किरकोळ वादही मोठ्या संघर्षात रूपांतरित होतात. त्यामुळे केवळ पोलिस कारवाई पुरेशी ठरत नसून, समाजात मानसिक आरोग्याबाबत जागरूकता, समुपदेशन सुविधा आणि संवाद वाढवण्याची गरज अधोरेखित होत आहे. मुंबईतील वाढत्या ‘ओळखीतील गुन्ह्यां’मुळे समाजातील नातेसंबंध आणि मानसिक संतुलन यांवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.