ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील अर्थव्यवस्थेचा कणा म्हणून ओळखली जाणारी मोहाची झाडे आज नव्या अर्थाने महत्त्वाची ठरत आहेत. पारंपरिकदृष्ट्या केवळ स्थानिक वापरापुरती मर्यादित असलेली ही झाडे आता रोजगारनिर्मितीचे प्रभावी साधन बनत आहेत. जंगलाशी नाळ जोडलेल्या समाजासाठी मोह हे केवळ झाड नसून जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. त्याच्या फुलांपासून, बियापासून आणि लाकडापासून विविध प्रकारचे उत्पादन तयार होत असल्याने स्थानिकांना वर्षभर रोजगाराची संधी उपलब्ध होते.
मोहाच्या फुलांपासून तयार होणारे पेय, गोड पदार्थ तसेच औषधी उपयोग यामुळे त्याला बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे. विशेषतः सेंद्रिय आणि पारंपरिक उत्पादनांकडे वाढत असलेला कल पाहता मोहाच्या उत्पादनांना अधिक व्याप्ती मिळत आहे. याशिवाय मोहाच्या बियांपासून मिळणारे तेल साबण, सौंदर्यप्रसाधने आणि औद्योगिक वापरासाठी उपयुक्त ठरत आहे. त्यामुळे या झाडाच्या प्रत्येक घटकाचा आर्थिक उपयोग शक्य होत आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे, मोहाच्या झाडांमुळे ग्रामीण भागात स्थलांतर रोखण्यास मदत होत आहे. रोजगाराच्या शोधात शहरांकडे धाव घेणाऱ्या तरुणांना आता आपल्या गावातच उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध होत आहे. महिला बचतगट आणि स्वयंसेवी संस्थांनी मोहावर आधारित लघुउद्योग उभारल्याने महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरणही घडत आहे. हा बदल केवळ आर्थिक नाही, तर सामाजिक परिवर्तनाचेही द्योतक आहे.
सरकारने देखील वनउत्पादनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध योजना राबविल्या आहेत. मात्र, या योजनांची अंमलबजावणी अधिक प्रभावीपणे होणे गरजेचे आहे. मोहाच्या उत्पादनांचे मूल्यवर्धन, साठवण, प्रक्रिया आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून दिल्यास या क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होऊ शकते. तसेच शाश्वत पद्धतीने मोहाची लागवड आणि संवर्धन करणेही तितकेच आवश्यक आहे, जेणेकरून पर्यावरणाचा समतोल राखला जाईल.
एकूणच, मोहाची झाडे ही केवळ नैसर्गिक संपत्ती नसून ग्रामीण विकासाचे आणि आत्मनिर्भरतेचे प्रतीक ठरत आहेत. योग्य धोरणे, प्रशिक्षण आणि बाजारपेठेची जोड मिळाल्यास मोह हा रोजगाराचा स्थिर आणि टिकाऊ स्रोत बनू शकतो. आता गरज आहे ती या संधीचे योग्य व्यवस्थापन करून ग्रामीण भारताला आर्थिकदृष्ट्या अधिक सक्षम बनवण्याची.